Psikolojik Şiddetin Adı: Mobbing

Psikolojik Şiddetin Adı: “Mobbing”

Günümüzde iş dünyasında bireysel rekabet yerini takım çalışmalarına bırakmıştır.Değişen yüzyılla değişen yönetim anlayışları liderlik,yaratıcılık,kişisel gelişim,personelin yönetime katılımı ve bunların hepsinin önemli roller oynadığı takım çalışması faaliyetleri yönetimin değişmez unsurları olmaya başlamıştır.Amaçlanan kişilerin bireysel becerilerinin ortaya çıkarılarak,fikir patlamalarının yaşandığı takımlarla kolektif çalışmaların ortaya çıktığı performans yönetimidir.1945'lerle dünyada başlayan yönetim anlayışındaki değişimler beraberinde yaratıcılık,kalikasyon becelerine sahip bireylerin daha özelleşmesi,rekabetin bireyden takıma yönlendirildiği dönemde farklı bir sorunun ortaya çıkmasına neden olmuştur.Bu sorun genelde;işini iyi yapan,kendini işe adamış,çalışma ilke ve prensipleri sağlam,dürüst,özverili,sadık,bağımsız ve üretken gibi niteliklere sahip bireylerin özellikle başına gelen ve son yıllarda üzerinde sıkça durulan psikolojik şiddetin adı yani “mobbing”tir.

Latince “mobile vulgus”dan türeyen mobbing sözcüğü; psikolojik şiddet,kuşatma,baskı,taciz,rahatsız etme,sıkıntı verme gibi birçok kavramı içinde taşımaktadır.“Mobbing”ilk olarak 1960'larda Kondrad Lorenz tarafından büyük bir hayvan tehdidine karşı,daha küçük hayvan gruplarının gösterdiği tepkiyi ifade etmek için kullanılmıştır.Daha sonraki dönemlerde şiddet ve zorbalık tavırlar olarak çocukların birbirlerine karşı zorbaca tavırları için kullanılmıştır.1960'larla birlikte iş hayatı ve yönetime ilişkin meydana gelen klasik yöntem anlayışından bugün ki “Yönetimin Toplam Kalitesi” aşamasına dönüşümün ilk temellerinin atıldığı dönemlerde sosyal bilimciler iş hayatı ve çalışan üzerinde araştırmalara başlamışlardır.Bu çalışmalarla birlikte mobbingin sanıldığı gibi sadece çocuklar arası bir ilişki kavramı değil iş hayatında da yaşanan bir durum olduğu ortaya çıkmıştır.Çalışma hayatında mobbing kavramı ilk kez 1980'li yılların başında İsveçli Psikolog Heinz Leymann tarafından tanımlanmıştır.

Mobbing kavramı,işyerinde çalışanlara üstleri,astları veya eşit düzeyde olanlar tarafından uygulanan her türlü kötü davranışı ifade eden anlamlara gelir.Bir saldırı olan mobbing özellikle hiyerarşik yapılanmış ve kontrolün zayıf olduğu örğütlerde,gücü elinde bulunduran kişi Ya da kişilerin diğer kişiye psikolojik olarak yaptığı sistematik baskı uygulaması olarak daha çok karşımıza çıkmaktadır.Konu hem psikolojik,hem baskı ve saldırganlıkla ilgili olunca başta sosyoloji,psikoloji ve hukuk olmak üzere disiplinlerarası çalışılan bir konu haline gelmiştir.Mobbing ile ilgili araştırmalar özellikle Amerika ve Almanya'da yapılmaktadır.Özellikle son yıllarda tüm sektörlerde önemli bir sorun haline gelen “mobbing” sonuçları nedeniyle hukuksal bir sorun olarak hukuk çevrelerince de takip edilmektedir.......Psikolojik şiddet dünyada ve Türkiye'de tüm kamu kuruluşları ve özel kuruluşlarda görülebilmekte,fakat hala ortaya çıkması,belirlenmesi ve hukuki yöntem açısından üzerinde tartışmaların olduğu bir konu olma niteliğini sürdürmektedir.Avrupa'da konu ile ilgili çok sayıda dava bulunmakta ve ağır para cezaları uygulanmaktadır.Türkiye'de konu hakkında bilinçlendirme çalışmaları arttıkça mobbingin azaltılması yönünde önlemler alınmaya çalışılmaktadır.Türkiye'de Şubat 2006'da Toprak Mahsülleri Ofisine yönelik açılmış bir mobbing davası artan duyarlılığın oluşması ve konunun hukuki yönünü de ortaya koymaya örnek teşkil etmektedir.

Mobbing Ne Şekilde,Niçin Yapılır.

Yapılan çalışmalarda mobbinge uğrayan kişilerin özelliklerinin yanında mobbingi uygulayan kişilerin özellikleri de araştırılmaktadır...Mobbingçiler çevrelerine karşı güven sorunu yaşayan,kendilerine ait kişilik çatışmaları olan,astlarına baskıcı,üstlerine karşı cesaretsiz daha çok korkak özelliklere sahip kişiler olmaktadır.Başarı kıskançlığı,sahip olunan gücü kaybetmeye yönelik kaygı,statükoyu koruma çabası özellikle diğer kişilerin yetenekleri ile başarılar kazanmasına ve yükselmelerine karşı dürenci doğurmaktadır.Yüksek başarıya sahip astın olması en kışkırtıcı neden olmaktadır.Mobbingçi bu durum karşısında psikolojik şiddet davranışları uygulamaya başlayacaktır.Farklı kişilik tiplerinin mobbinge yatkınlık ilişkileri konusunda psikoloji bilimi farklı görüşler sunabilmektedir.Antipatik kişiliğin,narsist kişiliğin Ya da sadist kişiliğin özellikleri ile mobbing ilişkilendirildiğinde aslında mobbingçi kişiliğin kişilik bozukluklarına çok da uzak olmadığı görülmektedir:

Mobbingçi antipatik kişiliklidir;kendi itibarını yüksetme amacı,ihtirasları uğruna kötü niyetli eylemlere kalkışmaktan hiç çekinmez.

Mobbingçi ayrıcalıklı ve vazgeçilmez olduğunu düşünür;yöneticilik ve liderlik arasındaki çizgide ne yazık ki hep gücü elinde bulunduran kısımda kalacaktır.

Mobbingçi narsist kişiliğe sahiptir;özeldir,önemlidir kendince.Başarı ve becerilerini abartırlar çünkü onlar yüksek şahsiyettir.Diğerlerini ise hafife alırlar,eğer diğerleri onun kendinde özel gördüğü alana dokunurlarsa tüm öfkesini,öç alma duygusunu ve kızğınlığını mağdura yöneltecektir.

Mobbingçi sadist kişiliğe sahiptir.Özel ve sosyal alanda birçok sorunu olduğu ve değersizlik duyguları yaşadığı için tüm ego tatminini sahip olduğu iş statüsünden karşılamaya çalışacaktır.Bunu yapmak için kötü niyetli eylemlerini gerçekleştirmekten hiç çekinmez.

İşyerinde mobbing süreci bir kez başladı mı mağdur artık ya susacaktır Ya da savaşacaktır.Çoğu kez en zor olanıdır.Çünkü mobbingçinin yıldırma davranışları çoğu kez hiyerarşik ve kontrolün zayıf olduğu örğütte gücü elinde bulunduran olarak mağdurun hiçbir saldırı hakkının olmadığı ortamda gerçekleşmiştedir.Mobbingçilerin yapacağı yıldırma davranışlarına örnek verecek olursak;

-Astın kendini ifadesine engel olma

-Toplantılarda sözünü kesme veya önemsememe

-Diğer çalışanlarla mağdurun iletişimi kesme

-Beden dili ile iletişime tamamen kapalı tutumlar

-Şikayet kanallarını kapama

-İtibara saldırı

-Söylentiler çıkarma

-Kararlarını sorgulama

-Kaldıramayacağı boyutta bir işin altına sokma

-Kötü Unvan ve lakaplar kullanılması

-Basit işlerle mağdurun etkinliğini azaltma

-Sürekli görev yerinin değiştirilmesi

-Bedenen ağır ve zor işlere zorlanma

-Fiziksel şiddetin tehditleri

Mobbinge kadınlar erkeklere nazaran daha fazla maruz kalmaktadırlar.Fakat işin ilginç olan yanıysa kadınlara genelde monningi hemcinslerinin uygulamasıdır.Mobbing bir anlaşmazlıkla başlar,bu işin akışına Ya da davranışa ilişkin olabilir.Daha sonra mobbingçinin şiddet davranışlarıyla devam eder.Hatta bu davranışlara mobbingçinin arkadaşları da katılabilir.Devam eden şiddet davranışları öyle bir noktaya gelir ki mobbing mağduru sorunların kaynağı olan problemli kişi olarak suçlanmaya başlar.Mağdur,mobbingçiyi şiddete yönelten,kışkırtan olarak gösterilmeye başlanır.Bu süreç ise genelde mağdurun işine son verilmesi veya istifa ile sonlanır.Ne yazık ki,bu ortamdan uaklaşmak bir dahaki iş yerinde referans olarak mağdurun huysuz,asi,işi bilmeyen olarak tanımlanmasını engelleyemez.

Mobbing süreci kişinin verimlilik ve performansında giderek düşmelere sebep olacaktır.Mobbing uygulayanlar,mağdurun takım arkadaşları içerisinden olduğunda,kişinin performans değerlendirmesi daha da düşük olacaktır.Mobbingin etkileri sadece mağdurun yaşayacağı ansksiyete,depresyon veya işten ayrılmaya hatta intihara varan psikolojik tarvamaların yanında kurum içinde bir maliyet sebebi olmaktadır.

Ayrıca Okumak için Bkz. :Mobbingle Başa Çıkmak Ya da Mobbingi Engellemek mümkün müdür?

Kaynaklar:

1)Tutar,H.,İşyerinde Psikolojik Şiddet(Mobbing),Platin Yayınevi,2004

2)Tınaz,P.,İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing),Beta Yayınları,İstanbul,2006

3)Leymann,H,SFS Institute For Social Search,Almanya ,Sosyal İşler Federal Bakanlığı Raporu

4)Sahil Güvenlik Dergisi,2009 Aralık Sayısı,s.66-71