Eğitimi Etkileyen Felsefi Yaklaşımlar

Eğitimi Etkileyen Felsefi Yaklaşımlar (*)
Eğitim programlarını günümüzde etkileyen en önemli felsefi akımlar idealizm,realizm ve pragmatizm'dir.İlkçağdan günümüze doğru geldikçe bu üç akımın ortaya koyduğu insan yetiştirme anlayışları birbirine üstünlük sağlayamamıştır.Ancak Anglo-Sakson geleneği içerisindeki ülkelerde pragmatist eğitim anlayışının öne çıktığı ve toplumsal düzenle uyum içinde geliştiğini görebiliyoruz.Bugünün çağdaş ve demokratik toplumları insanlarını yetiştirirken idealist ve realist gerçekleri dikkate alarak pragmatist eğitim anlayışını programlarında gerçekleştirmeye çalışıyorlar.Konu ağırlıklı,öğretmn merkezli,ezberci ve bilgiyi öğrencinin kafasına zorla doldurmayı hedefleyen idealist ve realist eğitim anlayışının aksine ,bilgiye nasıl ulaşılabilir,öğrenciyi eğitimin odak noktasına koyan bir eğitim felsefisini eğitim sisteminin özü haline getirmektedirler.

İdealist eğitimciler,düşünce ve kavramları birbirleriyle ilişkilendiren konu alanlarını tercih ederler.Eğitim programları hiyerarşik bir düzen içerisindedir ve insanoğlunun kültürel birikimi yansıtır.Bu hiyerarşinin tepesinde felsefe ve teoloji bulunurken,fiziksel bilimler ise en alt düzeyinde yer alır.İdealist eğitimde merkezde konular,dersler,evrensel doğrular ve bunları aktaracak öğretmen vardır.Bu nedenle idealistler konu alanı veya bilgi merkezli eğitim programı geliştirme yaklaşımını benimsenmiştir.Genellikle düz anlatım,soru-cevap,ezberleme gibi öğretim yöntem ve tekniklerini kullanmayı tercih ederler.Değerlendirme safhasında ise öğrencinin genel zihin yeteneğini ölçecek sınav sistemini kullanırlar.

Realist eğitimciler ise eğitimin amacını,toplumun kültürel birikimini genç nesillere aktararak,onların akıllarını kullanma yollarını geliştirmek ve bu sayede insanları mutlak doğrulara ulaştırarak onları mutlu etmek olarak değerlendirirler.Realist eğitimciler de tıpkı idealizmde olduğu gibi konu alanını merkeze alan bir eğitim programını benimser.Aralarındaki önemli fark realist programlarda konuların mantıklı bir düzen içinde sınıflandırarak,örgütlenmiş disiplinlerle ifade edilmesidir.Deney,gözlem gibi yollarla bilgi edinilmesini savunurlar.

Pragmatist felsefe,gerçeğin değişken ve göreceli oldğu gerçeğine dayanır.Değişmeyen tek şey doğanın kanunlarıdır.Pragmatist eğitimciler demokratik bir toplum düzenini savunurlar.Mutlak doğrunun var olmamasıyla beraber,diğerlerine göre doğruluk değeri fazla olan gerçeklikler de vardır.Bilimsel yöntem,bize bu doğruları sundugu için,özellikle çağdaş pragmatistler tarafından çok benimsenir.Pragmatist eğitim programlarında öğrenen merkezli program geliştirme yaklaşımları benimsenmektedir.Okul içerisinde düzenlenen tüm etkinliklerde öğrenci ilgi ve ihtiyaçları vardır.Programlar esnek olup,süreç içerisinde değişmeye açıktır.Öğrenenlerin yorumlama,ifade etme ve tartışmalarını sağlayacak problem çözme etkinliklerine uygun yöntem ve teknikler kullanılır.Bu tür programlarda,geleneksel yöntemlere ek olarak,bireyin kendi başarısını ölçtüğü,bireysel değerlendirme teknikleri de kullanılmaktadır.

Eğitimciler bu değinilen bu felsefi akımlardan yararlanarak eğitimde uygulamaya dönük eğitim felsefesi akımları oluşturmuşlardır.Bunlar en muhafazakar olandan en ilerici olana doğru şöyle sıralanabilir:Daimicilik,Esasicilik,İlerlemecilik ve Yeniden Kurmacılık.Daimicilere göre;eğitim hedefleri,insan aklını ve düşünme gücünü geliştirme,onun evrensel ve değişmez gerçeklere uyumunu sağlama,aklın kurallarını doğru ve etkili kullanmadır.Eğitim durumları,sokratik tartışma,gezi,gözlem yapmadır.Öğrenci başarısını değerlendirme ise,evrenin değişmeyen gerçeklerini,akıl ve muhakeme gücünü yoklayan sorularla sınırlandırmıştır.Sınıfın tek otoritesi öğretmendir.Daimiciler eğitimde esas olarak,aklı geliştirmeyi amaçlamaktadır.Öğrencilerin ilgileri,bireysel farklılıkları eğitimciler için pek önem arz etmez.

Temelinde realist ve idealist felsefeler bulunan esasiciliğin hedefleri bilişsel ve entelektüel hedeflerdir.Bireyin sosyalleşmesini,başat kültürel değerleri kazandırma,değişme ve çatışmayı önleme,kültürel mirası koruma bu tür hedefler arasındadır.Esasici programın özünde oldukça zor konular vardır.Esacililer de daimiciler gibi öğrenciler arasındaki farklılıkları dikkate almazlar.

İlerlemecilik,esasiciliğe tepki olarak doğmuştur.Pragmatist felsefenin eğitime uygulanışıdır.İlerlemeciliğe göre eğitimin amacı,mutlak doğruyu yeni kuşaklara aktarmak değil;bugün için sahip olunan kavramların değişken doğasını anlatarak,bilgiye nasıl ulaşılabiliri vermektir.Eğitim durumlarında demokratik ve etkileşimli bir ortamda öğrencinin merkeze alınarak,zengin yaşantılar geçireceği öğrenme etkinliklerinin düzenlenmesi esastır.Problem çözme,araştırma,proje çalışmaları ile işbirliğine dayalı öğrenme yöntemleri en sık kullanılan yöntem ve tekniklerdir.
Yeniden Kurmacılıkta,ilerlemecilerin öğrenci-merkezli eğitim anlayışını ve orta sınıfın ihtiyaçlarını vurgulamarını yanlış bularak,önemli olanın toplum merkezli ve tüm sınıf ihtiyaçlarını dikkate alan bir eğitim programı olduğunu savunur.Bu görüşü savunanlara göre,okul sorunların analiz edildiği veya yorumlandığı yerler degil;aksine bu sorunlara çözüm önerilerinin üretildiği ve gerektiğinde öğretmen ve ögrencilerin de eyleme geçtiği yerlerdir.Yeniden Kurmacılar,eğitim hedefleri olarak;tam demokrasiyi gerçekleştirme,demokrasinin aksayan yönlerine çözüm önerileri sunma ve uygulama gibi konuları öne çıkarır.Sosyal,ekonomik ve politik sorunlara daha çok yer verir.Yeniden Kurmacılar eğitim programlarında,bugünün modern toplumlarının temel sorunları olan işsizlik ,çevre kirliliği,etnik ve dini sorunlasağlık sorunları gibi konuları seçer.

(*) Bu makale  Gazi Üniversitesi Kastamonu Eğitim Dergisinin Ekim 2001 de yayınlanan 9.cu sayısında yayınlanmıştır ve Yazı Sahibi Durmuş Kılıç'tır.Sadece bilgi verme amaçlı olarak bir kısmı alıntılanmıştır.

Kaynakça

*Erden M.(1998).Öğretmenlik Mesleğine Giriş.İstanbul Altun Yayınları

**Sönmez V.(1994).Eğitim Felsefesi Ankara:Pgem Yayınları